SoDung.comSở Dụng
Từ hay sai trên báo chí, mạng xã hội

Khánh thành, khai trương, khai mạc, khởi công: bốn chữ "lễ" hay bị đưa tin nhầm

Khánh thành là mừng công trình làm xong, khai trương là mở cửa kinh doanh, khai mạc là mở màn sự kiện, khởi công là bắt đầu xây. Nghĩa từng chữ và câu sửa.

Ribbon cutting moment at a newly built riverside bridge in Can Tho, several hands holding golden scissors, red ribbon mid-air, reporters with cameras seen from behind, bright morning light

Bốn từ này gắn với bốn thời điểm khác nhau của một việc: khởi công là lúc bắt đầu xây, khánh thành là lễ mừng công trình đã xây xong, khai trương là ngày một cơ sở kinh doanh mở cửa, còn khai mạc là lúc mở màn một sự kiện có ngày kết thúc như hội nghị, triển lãm, giải đấu. Nhầm thường xảy ra khi hai việc trùng một ngày, chẳng hạn nhà hàng mới xây xong và mở bán luôn, hoặc khi người viết mượn chữ trang trọng hơn cho tin thêm long trọng.

Bài này tách nghĩa từng chữ Hán, đặt mỗi từ vào đúng loại "đối tượng" nó đi kèm, rồi đưa ra những câu sai thường gặp trong tin bài, thông cáo, bài đăng mạng xã hội cùng cách sửa. Các câu ví dụ đều tự đặt để minh hoạ, không trích từ báo hay trang nào có thật.

Nghĩa từng chữ Hán: chìa khoá nằm ở chữ thứ hai

Ba trong bốn từ có chung chữ khai (開, mở), nên muốn phân biệt phải nhìn vào chữ đi sau. Bảng dưới ghép nghĩa từng chữ theo cách giải thông dụng trong các từ điển Hán Việt.

TừChữ Hán và nghĩa từng chữNghĩa cả từĐi với
Khởi công起 khởi: dấy lên, bắt đầu · 工 công: việc làm, công trìnhBắt đầu thi côngCông trình xây dựng: cầu, đường, nhà máy, trường học
Khánh thành慶 khánh: mừng · 成 thành: nên, xongLàm lễ mừng một công trình đã làm xong, đưa vào dùngCông trình đã hoàn thành: cầu, toà nhà, bệnh viện, tượng đài
Khai trương開 khai: mở · 張 trương: giương ra, bày raBắt đầu hoạt động kinh doanh, mở cửa đón kháchCửa hàng, quán ăn, chi nhánh, siêu thị, văn phòng giao dịch
Khai mạc開 khai: mở · 幕 mạc: tấm mànMở màn, bắt đầu một sự kiện có thời hạnHội nghị, đại hội, triển lãm, hội chợ, liên hoan, giải đấu

Chữ mạc là tấm màn sân khấu, nên khai mạc luôn kéo theo một cặp đối là bế mạc (閉幕, đóng màn). Đây là phép thử nhanh nhất: việc nào có ngày bế mạc thì khai mạc; việc nào mở ra rồi chạy lâu dài, không có ngày đóng màn, thì không dùng khai mạc. Một siêu thị không bế mạc, nên không "khai mạc siêu thị".

Khánh thành và khai trương: công trình khác cơ sở kinh doanh

Cặp hay lẫn nhất là khánh thành với khai trương, vì cả hai đều có cắt băng, có hoa, có khách mời. Điểm khác nằm ở đối tượng. Khánh thành mừng một công trình vừa xây hoặc vừa làm xong, nặng về vật chất: cây cầu, toà nhà, đường cao tốc, nhà máy, khu di tích sau trùng tu. Khai trương đánh dấu một hoạt động kinh doanh bắt đầu: cửa hàng mở bán, quán mở cửa, ngân hàng mở thêm phòng giao dịch.

Vì vậy, một quán cà phê thuê mặt bằng sẵn có, sửa sang lại rồi mở bán thì khai trương, không có gì để khánh thành. Ngược lại, một trung tâm thương mại do chủ đầu tư tự xây từ đầu có thể vừa khánh thành toà nhà, vừa khai trương các gian hàng bên trong. Khi hai việc trùng nhau, cách viết rõ nhất là nói cả hai: "khánh thành và đưa vào hoạt động", hoặc "khánh thành toà nhà, khai trương siêu thị tầng một".

Có những trường hợp ranh giới mềm hơn. Một bệnh viện mới xây xong thường được nói là khánh thành, vì trọng tâm là công trình; một phòng khám tư thuê nhà phố mở cửa thì thường được nói là khai trương. Một trường học mới xây xong là khánh thành, còn ngày đầu năm học lại là khai giảng (開講, mở việc giảng dạy), không phải khai trương. Từ điển phổ thông không cấm tuyệt đối "khai trương" cho mọi thứ ngoài kinh doanh, nhưng trong tin bài, giữ đúng cặp đối tượng như trên giúp người đọc hình dung đúng sự việc ngay từ tít.

Khởi công, động thổ và những chữ "bắt đầu" khác

Ở đầu kia của vòng đời công trình là khởi công: ngày bắt đầu thi công. Báo chí hay dùng cùng với động thổ (動土, động vào đất), vốn là nghi thức xới nhát đất đầu tiên. Trong thực tế, nhiều nơi tổ chức lễ động thổ và lễ khởi công cùng lúc, nên hai từ thường đi đôi. Nếu muốn chính xác, động thổ nói về nghi thức tượng trưng, còn khởi công nói về việc thi công thật sự bắt đầu. Bài này chỉ bàn chữ nghĩa; phần nghi thức mang màu sắc tín ngưỡng của lễ động thổ không thuộc phạm vi ở đây.

Lỗi gặp nhiều là dùng khánh thành cho một công trình mới chỉ khởi công, kiểu "khánh thành dự án khu dân cư" trong khi khu đất còn trống. Chữ thành nghĩa là xong; chưa xong thì chưa thể mừng thành. Một lỗi khác là gọi việc gắn biển công trình chào mừng ngày lễ là "khánh thành gắn biển", trong khi cách nói quen thuộc là "gắn biển công trình", và chỉ khi công trình hoàn thành mới tổ chức khánh thành.

Ngoài bốn từ chính còn vài chữ "bắt đầu" hay bị kéo vào chung một rổ. Khai giảng dành cho năm học, khoá học. Ra mắt là từ thuần Việt dùng cho sản phẩm, sách, phim, ứng dụng, câu lạc bộ, và thường hợp hơn khai trương khi nói về một sản phẩm. Khai hội dành cho lễ hội truyền thống. Mỗi từ có đối tượng quen thuộc của nó; chọn đúng là tin đã tự giải thích được nửa phần.

Câu sai thường gặp và cách sửa

Các câu dưới đây là ví dụ giả định, mô phỏng kiểu viết hay gặp trong tin ngắn, thông cáo và bài đăng mạng xã hội. Cột giữa chỉ ra chỗ lệch nghĩa.

Câu chưa ổnVì sao lệchCách viết lại
Chuỗi trà sữa X khánh thành cửa hàng thứ mười tại phường Bến Thành.Cửa hàng thuê mặt bằng, không có công trình xây mớiChuỗi trà sữa X khai trương cửa hàng thứ mười…
Hội chợ sách mùa thu chính thức khai trương sáng nay.Hội chợ có ngày kết thúc, không phải cơ sở kinh doanhHội chợ sách mùa thu khai mạc sáng nay.
Tỉnh tổ chức khánh thành dự án đường ven biển, dự kiến hoàn thành sau ba năm.Công trình chưa xong thì chưa "thành"Tỉnh tổ chức khởi công dự án đường ven biển…
Triển lãm ảnh khép lại bằng lễ khai mạc trang trọng.Khép lại là bế mạcTriển lãm ảnh khép lại bằng lễ bế mạc.
Ứng dụng giao đồ ăn mới khánh thành tại Đà Nẵng.Ứng dụng không phải công trìnhỨng dụng giao đồ ăn mới ra mắt tại Đà Nẵng.
Trường tiểu học vừa khai trương năm học mới.Năm học dùng khai giảngTrường tiểu học vừa khai giảng năm học mới.

Để ý câu thứ năm: với sản phẩm số, cả khánh thành lẫn khai trương đều gượng. "Ra mắt" vừa đúng vừa tự nhiên hơn. Báo chí và người viết mạng xã hội thường chọn từ Hán Việt vì nghe trang trọng, nhưng trang trọng sai chỗ lại làm câu kém tin cậy.

Vì sao người viết hay nhầm

Chữ "khai" làm ba từ trông giống nhau. Khai trương, khai mạc, khai giảng đều mở đầu bằng "mở", nên khi viết nhanh, người ta chọn theo âm quen tai chứ không theo chữ thứ hai. Thói quen tách chữ thứ hai ra để hỏi "mở cái gì" là đủ sửa phần lớn lỗi.

Một buổi lễ gộp nhiều việc. Nhiều sự kiện thật sự gộp khánh thành công trình, khai trương kinh doanh và cả khai mạc một chương trình ưu đãi trong cùng một buổi sáng. Người viết tin chỉ chọn một từ, và chọn từ "to" nhất. Cách đúng là gọi tên việc chính trong tít, việc phụ để ở thân bài.

Ảnh hưởng của văn thông cáo. Thông cáo của doanh nghiệp đôi khi dùng "khánh thành" cho cửa hàng để tăng vẻ long trọng. Khi biên tập lại thành tin, phóng viên nên đưa về đúng từ, vì độc giả cần biết đây là một công trình mới hay chỉ là một điểm bán mới.

Ranh giới không phải lúc nào cũng sắc. Một số trường hợp như bảo tàng mở cửa trở lại sau cải tạo, hay nhà văn hoá chuyển sang trụ sở mới, có thể gọi theo hơn một cách. Khi đó nên chọn từ mô tả đúng trọng tâm tin: trọng tâm là công trình cải tạo thì khánh thành; trọng tâm là việc đón khách trở lại thì "mở cửa trở lại".

Cách nhớ và tự kiểm trước khi đăng

Một quy trình ngắn để kiểm từ trong tít và câu đầu của tin sự kiện:

  1. Hỏi việc đang ở giai đoạn nào: mới bắt đầu xây (khởi công), đã xây xong (khánh thành), bắt đầu bán hàng, phục vụ (khai trương) hay một sự kiện có ngày kết thúc bắt đầu (khai mạc).
  2. Hỏi đối tượng là gì: công trình, cơ sở kinh doanh, sự kiện, sản phẩm hay năm học. Mỗi loại có một từ quen.
  3. Với khai mạc, tìm ngày bế mạc. Không có ngày bế mạc thì gần như chắc chắn không dùng khai mạc.
  4. Với khánh thành, hỏi công trình đã xong chưa. Chữ "thành" là xong; chưa xong thì đổi sang khởi công hoặc "đang thi công".
  5. Nếu hai việc trùng nhau, viết đủ cả hai bằng một cụm nối: "khánh thành và đưa vào hoạt động", "khánh thành nhà máy, khai trương showroom".
  6. Đọc lại tít bằng mắt người không biết sự kiện: từ được chọn có khiến họ hình dung đúng thứ đang diễn ra không. Nếu phải giải thích thêm mới hiểu, hãy đổi sang từ cụ thể hơn hoặc thêm danh từ chỉ đối tượng ngay sau động từ.

Câu nhớ gọn: công trình xong thì khánh thành, cửa hàng mở thì khai trương, có màn khép thì khai mạc, móng đầu tiên thì khởi công. Nhớ được câu này là đủ cho hầu hết tin sự kiện hằng ngày.

Câu hỏi thường gặp

Nhà hàng tự xây mới rồi mở bán thì nên dùng khánh thành hay khai trương?

Cả hai đều có cơ sở, tuỳ trọng tâm. Nếu muốn nhấn vào toà nhà mới xây xong thì dùng khánh thành; nếu nhấn vào việc bắt đầu đón khách thì dùng khai trương. Cách gọn và rõ nhất là viết "khánh thành và khai trương" hoặc "khánh thành, đưa vào hoạt động".

Mở một website hay trang bán hàng trực tuyến có được gọi là khai trương không?

Khai trương vẫn hiểu được vì đó là một hoạt động kinh doanh bắt đầu, nhưng với sản phẩm số, cách nói "ra mắt" hoặc "chính thức hoạt động" tự nhiên hơn. Không nên dùng khánh thành vì website không phải công trình xây dựng.

Khai mạc và khai trương có khi nào dùng thay nhau được không?

Rất hiếm. Khai mạc gắn với sự kiện có ngày kết thúc như hội nghị, triển lãm, giải đấu, nên luôn có cặp bế mạc. Khai trương gắn với cơ sở kinh doanh hoạt động lâu dài. Dùng thay nhau thường làm người đọc hiểu sai bản chất sự việc.

Động thổ với khởi công khác nhau thế nào?

Động thổ nghĩa đen là động vào đất, chỉ nghi thức xới nhát đất đầu tiên. Khởi công là bắt đầu thi công thật sự. Nhiều nơi làm hai việc trong cùng một buổi nên báo chí hay viết "động thổ, khởi công". Khi muốn chính xác, hãy dùng khởi công cho mốc thi công.

Bảo tàng cải tạo xong mở cửa lại thì gọi là gì?

Nếu trọng tâm là công trình vừa cải tạo xong, có thể dùng khánh thành công trình cải tạo. Nếu trọng tâm là việc đón khách trở lại, "mở cửa trở lại" rõ ràng hơn. Khai trương thì không hợp vì bảo tàng không phải cơ sở kinh doanh theo nghĩa thông thường.

Ngày đầu năm học có gọi là khai mạc năm học được không?

Cách nói quen thuộc và chuẩn là khai giảng, từ chữ khai là mở và giảng là giảng dạy. Khai mạc dùng cho các sự kiện như hội thao, hội diễn trong trường. Năm học cũng có lễ bế giảng ở cuối, tương tự cặp khai mạc và bế mạc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138