SoDung.comSở Dụng
Từ hay sai trên báo chí, mạng xã hội

Truyền tải hay truyền đạt thông điệp? Nghĩa chữ "tải", chữ "đạt" và cách chọn từ

Truyền tải gốc là chuyên chở đi xa như truyền tải điện; truyền đạt là đưa ý đến được người nhận. Nghĩa từng chữ, chỗ còn tranh luận và cách chọn từ khi viết.

Radio studio in Hanoi, female host speaking into a large microphone wearing headphones, guest seated opposite with hands gesturing, mixing desk lights glowing, soft dim lighting, faces in profile shadow

Truyền tải (傳載) gồm truyền là trao, đưa đi và tải là chở. Nghĩa quen thuộc trong từ điển là dẫn, chuyên chở đi xa, như truyền tải điện năng. Truyền đạt (傳達) gồm truyền là trao và đạt là đến tới, nghĩa là làm cho ý kiến, kiến thức, mệnh lệnh đến được người nhận. Khi nói về thông điệp, cảm xúc, ý tưởng, truyền đạt là từ có gốc nghĩa khớp hơn; truyền tải được dùng rất rộng theo nghĩa bóng và nay đã khá quen thuộc.

Bài này không phán "truyền tải thông điệp là sai". Nó giải nghĩa từng chữ, chỉ ra vì sao cụm này phổ biến trong giới truyền thông và quảng cáo, nói rõ chỗ giới ngôn ngữ còn khác nhau, rồi gợi ý cách chọn giữa truyền tải, truyền đạt, chuyển tải, thể hiện, gửi gắm để câu văn chính xác và bớt sáo.

Nghĩa từng chữ

Cả nhóm chung chữ truyền (傳, trao lại, đưa đi, lan ra). Chữ thứ hai quyết định cách "đưa đi".

TừChữ Hán và nghĩa chữ thứ haiNghĩa thường dùng
Truyền tải載 tải: chở (vận tải, tải trọng, trọng tải)Dẫn, chuyên chở đi xa: truyền tải điện, truyền tải dữ liệu
Truyền đạt達 đạt: đến, tới nơi (đạt được, thông đạt)Làm cho ý, kiến thức, mệnh lệnh đến được người nhận
Chuyển tải轉 chuyển: dời, đổi · 載 tải: chởChuyển hàng giữa các phương tiện; nghĩa bóng: đưa nội dung qua một hình thức
Truyền thụ授 thụ: trao choTrao kiến thức, kinh nghiệm cho người học
Diễn đạt演 diễn: bày ra · 達 đạt: đếnDùng lời, hình thức để nói ra ý mình

Chữ tải là chở, nhấn vào phương tiện và quãng đường: đưa một khối gì đó từ nơi này sang nơi kia. Chữ đạt là đến, nhấn vào kết quả: cái được đưa đi đã tới được người nhận. Khác biệt này giải thích vì sao trong giảng dạy và quản lý, người ta quen nói truyền đạt kiến thức, truyền đạt chỉ thị, chứ ít nói truyền tải kiến thức.

Truyền tải: từ đường dây điện đến thông điệp

Truyền tải là từ quen thuộc của ngành điện: hệ thống truyền tải đưa điện năng từ nhà máy đi xa với điện áp cao, trước khi phân phối xuống nơi dùng. Ngành viễn thông và công nghệ thông tin cũng dùng truyền tải dữ liệu, truyền tải tín hiệu. Ở những văn cảnh này, từ rất chính xác: có một thứ cụ thể, được chở qua một kênh, đi một quãng đường.

Từ những năm gần đây, truyền tải được dùng rộng rãi theo nghĩa bóng: "bộ phim truyền tải thông điệp về tình thân", "bài hát truyền tải cảm xúc", "chiến dịch truyền tải giá trị thương hiệu". Hình ảnh ẩn dụ ở đây khá dễ hiểu: thông điệp được "chở" qua phim, qua bài hát tới khán giả. Cụm "truyền tải thông điệp" phổ biến đến mức trở thành một mảnh ghép quen thuộc trong văn bản truyền thông, giới thiệu sản phẩm, bài phê bình.

Có ý kiến cho rằng cách dùng này lệch nghĩa gốc vì ý tưởng không phải hàng hoá để chở; cũng có ý kiến coi đây là chuyển nghĩa ẩn dụ bình thường, như nhiều từ khác đã mở rộng. Theo hiểu biết của người viết, từ điển phổ thông vẫn chủ yếu ghi nghĩa kỹ thuật của truyền tải; mức độ ghi nhận nghĩa bóng ở từng bản thì bạn nên tra trực tiếp. Cách nhìn cân bằng: truyền tải thông điệp không sai đến mức gây hiểu lầm, nhưng nó đang bị dùng quá dày và thường có lựa chọn chính xác hơn.

Truyền đạt: nhấn vào việc người nhận hiểu được

Chữ đạt làm truyền đạt khác hẳn về trọng tâm. Truyền đạt không chỉ là đưa ý đi, mà là đưa ý đến nơi: người nghe, người học, người nhận lệnh hiểu được. Vì vậy, truyền đạt hay đi với những thứ cần được hiểu và làm theo: truyền đạt kiến thức, truyền đạt kinh nghiệm, truyền đạt ý kiến của cấp trên, truyền đạt yêu cầu của khách hàng cho nhóm làm việc.

Nói "giáo viên truyền đạt bài giảng dễ hiểu" là đúng trọng tâm: điều đáng khen là học sinh hiểu. Nói "giáo viên truyền tải bài giảng" thì hình ảnh lại là chuyển một khối nội dung đi, không nói gì đến chuyện người học có hiểu không. Khác biệt nhỏ về chữ dẫn đến khác biệt đáng kể về điều người viết muốn nhấn.

Trong truyền thông doanh nghiệp, câu hỏi "thông điệp đã được truyền đạt chưa" thật ra là câu hỏi đúng hơn "thông điệp đã được truyền tải chưa". Một chiến dịch có thể chở thông điệp tới hàng triệu lượt xem mà không truyền đạt được gì nếu người xem không hiểu, không nhớ. Hiểu chữ đạt giúp người làm truyền thông đặt đúng thước đo.

Họ chữ "truyền": trao đi theo nhiều cách

Chữ truyền (傳) có nghĩa gốc là trao lại, đưa từ người này sang người khác, từ nơi này đến nơi khác, và từ đó là lan ra. Nó có mặt trong rất nhiều từ quen: truyền thống (trao nối qua các đời), truyền thuyết (chuyện kể truyền lại), truyền thông (làm cho thông tin thông suốt giữa các bên), truyền hình (đưa hình ảnh đi xa), truyền nhiễm (lây từ người này sang người khác), di truyền (để lại cho đời sau), tuyên truyền (nói rộng ra cho nhiều người biết).

Điểm đáng chú ý là chữ đứng sau truyền luôn cho biết thứ được trao và cách trao. Truyền hình trao hình, truyền thanh trao tiếng, truyền nghề trao nghề, truyền máu trao máu. Theo đúng logic đó, truyền tải trao bằng cách chở, truyền đạt trao cho tới nơi, truyền thụ trao cho người học. Đọc chữ thứ hai, bạn biết ngay từ đó đang nói về phương thức hay về kết quả.

Logic này cũng giúp tránh một lỗi lặp nghĩa hay gặp: "truyền tải đi", "truyền đạt lại cho". Chữ truyền đã có nghĩa đưa đi, trao lại, nên thêm "đi", "lại" nhiều khi chỉ làm câu dài. Trong lời nói thì không sao; trong tít hay câu mở đầu cần gọn, bỏ những chữ thừa ấy câu sẽ chắc hơn.

Câu thường gặp và cách viết chính xác hơn

Các câu dưới đây là ví dụ giả định. Phần lớn không sai đến mức phải sửa bắt buộc; mục tiêu là chọn từ sát nghĩa hơn và bớt sáo:

  • "Bức tranh truyền tải nỗi cô đơn của người già." → "Bức tranh gợi lên nỗi cô đơn của người già" hoặc "thể hiện nỗi cô đơn".
  • "Diễn giả đã truyền tải kiến thức rất dễ hiểu." → "Diễn giả đã truyền đạt kiến thức rất dễ hiểu."
  • "Trưởng phòng truyền tải chỉ đạo của giám đốc xuống nhân viên." → "Trưởng phòng truyền đạt ý kiến của giám đốc tới nhân viên."
  • "Ca khúc muốn truyền tải thông điệp yêu thương." → Chấp nhận được; có thể viết "ca khúc gửi gắm thông điệp yêu thương" nếu muốn mềm hơn.
  • "Đường dây 500 kV truyền đạt điện năng ra miền Bắc." → Sai trường nghĩa: phải là "truyền tải điện năng".
  • "Bài viết chuyển tải đầy đủ nội dung hội thảo." → Đúng nghĩa bóng của chuyển tải: đưa nội dung từ hình thức này (hội thảo) sang hình thức khác (bài viết).

Câu thứ năm cho thấy truyền đạt không thể thay truyền tải ở nghĩa kỹ thuật. Mỗi từ có địa bàn chắc chắn của nó; vùng tranh chấp chỉ nằm ở nghĩa bóng về ý tưởng, cảm xúc.

Chọn từ theo điều bạn muốn nhấn

Khi định viết "truyền tải thông điệp", hãy hỏi mình muốn nhấn vào điều gì. Mỗi trọng tâm có một từ hợp hơn.

Muốn nhấn vàoTừ gợi ýVí dụ giả định
Người nhận hiểu đượcTruyền đạtHướng dẫn viên truyền đạt lịch sử ngôi làng rất sinh động.
Nội dung được thể hiện qua tác phẩmThể hiện, khắc hoạ, phản ánhBộ phim khắc hoạ đời sống người bán hàng rong.
Tác giả gửi theo một tâm tưGửi gắm, nhắn nhủNhà văn gửi gắm niềm tin vào thế hệ trẻ.
Cảm xúc được khơi lên ở người xemGợi lên, khơi gợiBức ảnh gợi lên cảm giác bình yên.
Nội dung đi qua một hình thức khácChuyển tảiBản tóm tắt chuyển tải ý chính của báo cáo.
Thứ cụ thể được chở qua kênh kỹ thuậtTruyền tảiMạng cáp quang truyền tải dữ liệu giữa hai thành phố.

Dùng bảng này vài lần, bạn sẽ thấy "truyền tải thông điệp" chỉ thật sự cần khi không từ nào trong năm dòng đầu hợp hơn. Kết quả là câu văn cụ thể hơn và bớt giọng thông cáo.

Tự kiểm trước khi đăng một bài truyền thông

Với người viết nội dung, biên tập bài quảng bá, giới thiệu sản phẩm, quy trình kiểm ngắn:

  1. Tìm trong bài tất cả chữ truyền tải. Nếu quá hai lần trong một bài ngắn, gần như chắc chắn đang lạm dụng.
  2. Với mỗi lần, hỏi: đây là thứ cụ thể được chở qua kênh kỹ thuật, hay là ý tưởng, cảm xúc?
  3. Nếu là ý tưởng cần người khác hiểu, thử thay bằng truyền đạt. Nếu là nội dung tác phẩm thể hiện, thử thể hiện, khắc hoạ. Nếu là tâm tư tác giả, thử gửi gắm.
  4. Đọc lại câu đã thay: nếu nghĩa rõ hơn hoặc giọng tự nhiên hơn, giữ bản mới.
  5. Kiểm các cụm ghép quen như "truyền tải thông điệp ý nghĩa", "truyền tải giá trị cốt lõi": nếu bỏ đi mà câu không mất thông tin, hãy bỏ.

Câu nhớ gọn: tải là chở, đạt là tới. Điện được truyền tải, kiến thức được truyền đạt; thông điệp thì hãy hỏi mình muốn nó được chở đi hay muốn nó tới được người nghe.

Câu hỏi thường gặp

Truyền tải thông điệp có sai không?

Không sai đến mức gây hiểu lầm và đã được dùng rất rộng. Tuy vậy, theo nghĩa gốc, truyền tải là chuyên chở đi xa, hợp với điện năng, dữ liệu. Với ý tưởng cần người khác hiểu, truyền đạt khớp nghĩa hơn; với nội dung tác phẩm, thể hiện hay gửi gắm thường tự nhiên hơn.

Truyền đạt và diễn đạt khác nhau thế nào?

Diễn đạt là dùng lời, hình thức để nói ra ý của mình, nhấn vào cách nói. Truyền đạt là làm cho ý, kiến thức đến được người khác, nhấn vào việc người nhận hiểu. Một người diễn đạt hay thường truyền đạt tốt, nhưng hai việc không hoàn toàn trùng nhau.

Chuyển tải với truyền tải có thay nhau được không?

Trong nghĩa bóng, hai từ đôi khi dùng gần nhau. Chuyển tải nhấn vào việc đưa nội dung từ hình thức này sang hình thức khác, như từ tiểu thuyết sang phim, từ hội thảo sang bài viết. Truyền tải nhấn vào việc chở đi xa qua một kênh.

Vì sao giới truyền thông hay dùng truyền tải?

Có lẽ vì từ này nghe hiện đại, gợi hình ảnh kênh truyền, đường dẫn, rất hợp với ngôn ngữ truyền thông số. Khi một cụm đã quen trong thông cáo và quảng cáo, nó được sao chép nhanh. Đây là nhận định chung, không dựa trên khảo sát cụ thể nào.

Truyền thụ dùng khi nào?

Truyền thụ là trao kiến thức, kinh nghiệm cho người học, thường trong quan hệ thầy trò hoặc người đi trước với người đi sau, như truyền thụ nghề, truyền thụ võ thuật. Từ này trang trọng hơn truyền đạt và gợi sự trao lại lâu dài, có kế thừa.

Có nên tránh hẳn chữ truyền tải trong văn viết không?

Không cần. Ở nghĩa kỹ thuật như truyền tải điện, dữ liệu, tín hiệu, đây là từ chính xác nhất. Ở nghĩa bóng, nên dùng có chọn lọc, khi thật sự muốn gợi hình ảnh chuyên chở. Điều cần tránh là dùng nó như một chữ đệm cho mọi câu về thông điệp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138