SoDung.comSở Dụng
Từ dùng sai trong văn bản hành chính

Ban hành, phát hành, ban bố: dùng chữ nào cho văn bản, chữ nào cho sách, cổ phiếu

Ban hành là cơ quan có thẩm quyền chính thức đưa ra văn bản để thi hành; phát hành là đưa ra lưu hành hoặc gửi đi; ban bố là công bố rộng. Nghĩa chữ, câu sửa.

Press room of a publishing house in Ha Noi, a worker in an apron lifting a ream of blank paper from a pallet, large rollers in soft focus, warm industrial light

Ban hành là cơ quan, người có thẩm quyền chính thức đưa ra một văn bản để thi hành; phát hành là đưa một thứ ra lưu hành rộng (sách, báo, tem, tiền, cổ phiếu) hoặc, trong văn thư, làm thủ tục gửi văn bản đã ký đi; ban bố là công bố cho mọi người biết một lệnh, một tình trạng. Ba từ đều nói về việc “đưa ra”, nên câu “công ty vừa phát hành quy chế mới” hay “nhà xuất bản ban hành cuốn sách” xuất hiện không ít.

Bài dưới tách chữ Hán, chỉ ra mỗi từ đi với loại đối tượng nào, giải thích vì sao trong văn thư có cả “ban hành” và “phát hành” cho cùng một văn bản, rồi đưa câu tự đặt để soát.

Chữ ban, chữ phát, chữ hành, chữ bố

Ba từ có hai yếu tố chung: ban xuất hiện hai lần, hành xuất hiện hai lần. Nắm bốn chữ là nắm được ba từ.

ChữChữ HánNghĩaGặp lại trong
ban頒ban xuống, cấp phát từ trênban thưởng, ban phát (chữ ban 班 trong ban ngành là chữ khác)
hành行đi, làm, lưu hànhthi hành, lưu hành, hành động
phát發phát ra, đưa ra, gửi điphát động, phát thanh, phát biểu
bố布trải ra, bày ra cho khắpcông bố, tuyên bố, phân bố

Ban hành 頒行 là ban xuống cho thi hành: có người trên, có văn bản, có nghĩa vụ thực hiện. Phát hành 發行 là phát ra cho lưu hành: thứ được đưa ra đi vào thị trường hoặc đến tay nhiều người. Ban bố 頒布 là ban xuống và trải ra khắp: nhấn việc làm cho mọi người cùng biết.

Chú ý chữ ban 頒 ở đây khác chữ ban 班 trong “ban ngành”, “ban giám đốc”. Nhiều người hiểu ban hành là “ban ngành đưa ra”, đó là cách hiểu theo chữ đồng âm. Nghĩa đúng là ban xuống từ cấp có thẩm quyền.

Từ ba nghĩa gốc này có thể rút ra một phép thử đơn giản: thứ được đưa ra có buộc người khác làm theo không, có được bày bán hay phân phát không, có cần cả một vùng, một nước biết ngay không. Mỗi câu trả lời “có” chỉ về một từ.

Ban hành: đưa ra văn bản để thi hành

Ban hành đi với văn bản có tính bắt buộc thực hiện trong phạm vi của nó: ban hành luật, nghị định, quyết định, quy chế, quy định, nội quy, quy trình. Chủ thể là cơ quan hoặc người có thẩm quyền. Trong văn bản, cụm “ban hành kèm theo Quyết định số…” rất quen: quy chế, quy định được ban hành bằng một quyết định đi kèm.

Lỗi phổ biến nhất là dùng phát hành thay cho ban hành: “Công ty vừa phát hành quy chế khen thưởng mới.” Câu này người đọc vẫn hiểu, nhưng sai về nghĩa: quy chế không “lưu hành” như hàng hoá, nó được ban hành để mọi người thi hành. Viết: “Công ty vừa ban hành quy chế khen thưởng mới.”

Lỗi ngược lại là dùng ban hành cho thứ không có tính bắt buộc thi hành: “Nhà trường ban hành kỷ yếu 20 năm”, “ban hành bản tin tháng”. Kỷ yếu, bản tin được phát hành hoặc xuất bản. Dùng ban hành ở đây làm câu nghe như mệnh lệnh.

Trong thể thức văn bản hành chính, “ngày, tháng, năm ban hành văn bản” là một thành phần bắt buộc, thường là ngày văn bản được ký. Đây là lý do khi trích dẫn, người ta viết “Quyết định số 15 ngày 3 tháng 2”, ngày ấy là ngày ban hành, không phải ngày văn thư gửi đi. Hiệu lực có thể tính từ ngày ký hoặc từ một ngày khác ghi trong văn bản.

Phát hành: đưa ra lưu hành, và nghĩa riêng trong văn thư

Đi với thứ được lưu hành rộng. Phát hành sách, báo, tạp chí, tem, tiền, trái phiếu, cổ phiếu, phim, album nhạc, phần mềm. Điểm chung là thứ được đưa ra để nhiều người mua, dùng, xem. Ngân hàng trung ương phát hành tiền; doanh nghiệp phát hành cổ phiếu theo quy định về chứng khoán.

Phát hành và xuất bản. Với sách, xuất bản là hoạt động tổ chức khai thác bản thảo, biên tập, in để thành xuất bản phẩm; phát hành là đưa xuất bản phẩm tới người đọc qua mua bán, phân phối. Một cuốn sách có thể do nơi này xuất bản và nơi khác phát hành. Hai từ không thay cho nhau hoàn toàn.

Phát hành văn bản trong văn thư. Đây là nghĩa nhiều người không để ý. Trong công tác văn thư, sau khi văn bản được ký ban hành, văn thư cơ quan làm các việc như ghi số, ngày, đóng dấu, đăng ký và gửi đi: đó là phát hành văn bản đi. Vì vậy cùng một quyết định có thể “ban hành ngày 3” và “phát hành ngày 4”. Hai từ ở đây không lẫn mà nối tiếp.

Phát hành hoá đơn. Trong kế toán, thuế, cụm “phát hành hoá đơn” và “lập hoá đơn” từng xuất hiện với nghĩa khác nhau tuỳ thời kỳ quy định. Khi viết về hoá đơn, nên dùng đúng thuật ngữ trong văn bản thuế hiện hành thay vì suy theo nghĩa từ.

Câu sửa ngắn. “Phòng Hành chính đã phát hành quyết định tới các đơn vị” là đúng khi ý là đã gửi đi. “Giám đốc phát hành quyết định” là lệch, vì giám đốc ký ban hành, còn văn thư phát hành.

Đường đi của một văn bản: chữ nào ở bước nào

Để thấy ban hành và phát hành nối tiếp chứ không chồng lên nhau, hãy theo một quyết định giả định của một sở từ lúc soạn tới lúc đến tay đơn vị nhận. Mỗi bước có một động từ quen, và chọn đúng động từ là mô tả đúng việc ai đã làm.

  1. Soạn thảo: chuyên viên được giao soạn dự thảo quyết định, kèm tờ trình. Ở bước này văn bản mới là dự thảo, chưa được ban hành.
  2. Kiểm tra, trình: lãnh đạo phòng kiểm tra nội dung, ký nháy, rồi trình người có thẩm quyền.
  3. Ký: người có thẩm quyền ký ban hành. Ngày ký thường là ngày ban hành ghi trên văn bản.
  4. Thủ tục văn thư: văn thư ghi số, ngày, đóng dấu, vào sổ hoặc hệ thống quản lý văn bản đi.
  5. Gửi đi: văn thư phát hành văn bản tới nơi nhận qua đường bưu chính, hệ thống điện tử hoặc giao trực tiếp, lưu bản gốc.
  6. Thi hành: đơn vị nhận tổ chức thực hiện theo nội dung và thời điểm có hiệu lực ghi trong văn bản.

Nhìn chuỗi này sẽ hiểu vì sao câu “Giám đốc Sở phát hành quyết định” nghe lệch: giám đốc ký ban hành, còn phát hành là việc của văn thư. Và vì sao câu “văn thư ban hành văn bản” cũng lệch: văn thư không có thẩm quyền ban hành. Hai chữ gắn với hai người khác nhau, hai trách nhiệm khác nhau.

Trình tự văn thư cụ thể do quy định về công tác văn thư và quy chế của từng cơ quan quy định; danh sách trên chỉ để đặt chữ vào đúng chỗ.

Ban bố: công bố rộng cho mọi người

Ban bố mang sắc thái trang trọng và có tính công khai rộng: ban bố tình trạng khẩn cấp, ban bố lệnh cấm, ban bố lệnh giới nghiêm (trong ngữ cảnh lịch sử hoặc pháp lý). Chủ thể thường là cơ quan có quyền rất lớn, và nội dung là điều mọi người trong một phạm vi rộng phải biết.

Vì nặng như vậy, ban bố hiếm khi hợp với văn bản nội bộ. Câu tự đặt “Ban giám đốc ban bố quy định đeo thẻ nhân viên” nghe như một sắc lệnh, quá tay so với việc. Chỉ cần “ban hành quy định” hoặc “thông báo quy định”.

Ban bố cũng khác công bố. Công bố là đưa ra công khai cho mọi người biết, dùng được ở mọi cấp: công bố kết quả thi, công bố thông tin, công bố sản phẩm. Ban bố nhấn yếu tố từ trên ban xuống, mang tính mệnh lệnh hoặc pháp lý. Nếu không chắc, dùng công bố sẽ an toàn hơn ban bố.

Trong văn học và sử liệu, ban bố còn gặp với chiếu chỉ, sắc lệnh thời xưa. Khi viết hiện đại, không nên mượn từ này để tạo không khí long trọng cho thông tin bình thường; người đọc dễ thấy giọng văn cường điệu.

Câu sai, câu đúng

Câu tự đặt theo các tình huống trong cơ quan, doanh nghiệp, trường học. Cột sửa chọn phương án ít thay đổi nhất.

Câu dễ gặpVấn đềSửa
Công ty phát hành quy chế làm việc mới từ tháng 10.quy chế được ban hành để thi hànhCông ty ban hành quy chế làm việc mới, áp dụng từ tháng 10.
Nhà trường ban hành tập san kỷ niệm ngày thành lập.tập san được phát hành hoặc xuất bảnNhà trường phát hành tập san kỷ niệm ngày thành lập.
Giám đốc đã phát hành quyết định khen thưởng.người ký là ban hànhGiám đốc đã ký ban hành quyết định khen thưởng.
Ban quản lý ban bố nội quy hồ bơi.quá tay với việc nội bộBan quản lý ban hành nội quy hồ bơi.
Doanh nghiệp ban hành thêm cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu.cổ phiếu được phát hànhDoanh nghiệp phát hành thêm cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu.

Câu nhớ gọn: ban hành cho văn bản phải theo, phát hành cho thứ được lưu hành và cho việc gửi văn bản đi, ban bố cho điều cả một phạm vi rộng phải biết.

Mẹo soát: thử thay ban hành bằng “đưa ra cho thi hành”, thay phát hành bằng “đưa ra cho lưu hành” hoặc “gửi đi”. Câu nào đọc lên vẫn trôi thì chữ đã đúng chỗ.

Hai câu đầu trong bảng là cặp lỗi đối xứng, và chúng hay đi cùng nhau trong cùng một đơn vị: người quen nói “phát hành quy chế” thường cũng nói “ban hành bản tin”. Nguyên nhân là coi hai từ như từ đồng nghĩa trang trọng của “đưa ra”. Chỉ cần nhớ thứ được đưa ra có buộc người khác phải theo hay không, là tách được ngay.

Câu hỏi thường gặp

“Ngày ban hành” và “ngày có hiệu lực” có phải là một không?

Không nhất thiết. Ngày ban hành là ngày ghi trên văn bản, thường là ngày ký. Ngày có hiệu lực có thể trùng ngày ký hoặc là một ngày sau đó do văn bản tự ghi. Khi trích dẫn văn bản, nên ghi đúng cả số, ngày ban hành và kiểm điều khoản hiệu lực.

Văn bản nội bộ công ty có cần phân biệt ban hành và phát hành không?

Nếu công ty có bộ phận văn thư làm thủ tục gửi đi, nên phân biệt: người có thẩm quyền ký ban hành, văn thư phát hành. Ở công ty nhỏ, hai việc thường diễn ra cùng lúc qua thư điện tử, nên chỉ cần dùng ban hành khi nói về việc đưa văn bản ra áp dụng.

“Ban hành” có dùng cho quyết định cá nhân như quyết định nghỉ việc không?

Có. Quyết định cho thôi việc, quyết định khen thưởng một người vẫn là văn bản của người có thẩm quyền, nên được ký ban hành. Không cần văn bản phải áp dụng cho số đông mới dùng chữ ban hành.

Phát hành và phân phối khác nhau thế nào?

Phát hành là đưa sản phẩm ra lưu hành chính thức, như ngày phát hành sách hay album. Phân phối là hoạt động đưa sản phẩm tới các điểm bán và người dùng. Trong ngành sách và phim, nhiều khi phát hành bao gồm cả phân phối, nhưng hai từ không trùng nghĩa hoàn toàn.

“Tuyên bố” và “ban bố” có thay nhau được không?

Ít khi. Tuyên bố là nói rõ ra công khai một quan điểm, một quyết định, chủ thể có thể là bất kỳ ai. Ban bố mang tính từ trên ban xuống, gắn với quyền lực pháp lý. Một doanh nghiệp tuyên bố rút khỏi thị trường, nhưng không ban bố.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138