SoDung.comSở Dụng
Cặp từ gần âm, gần nghĩa dễ lẫn

Bao hàm hay bao gồm? Liệt kê thành phần thì "gồm", chứa ý ngầm thì "hàm"

Bao gồm dùng khi kể ra các thành phần cụ thể; bao hàm dùng khi nói một điều chứa đựng ý nghĩa, tính chất bên trong. Nghĩa chữ hàm, câu sai – câu đúng, cách nhớ.

Overhead shot of a Vietnamese office worker in Hanoi arranging several blank folders and envelopes into a neat row on a light wooden desk, a cup of tea beside them

Bao gồm dùng khi kể ra những thành phần cụ thể tạo nên một tổng thể: hồ sơ bao gồm đơn, ảnh, bản sao giấy tờ. Bao hàm dùng khi nói một điều chứa đựng bên trong nó một ý nghĩa, một tính chất, một phạm vi: lời góp ý bao hàm sự quan tâm. Một bên là danh sách nhìn thấy được, một bên là cái ẩn bên trong. Đổi chỗ hai từ cho nhau làm câu nghe lệch: “hồ sơ bao hàm ba loại giấy” hay “câu nói bao gồm nhiều tầng nghĩa”.

Hai từ cùng chữ bao và cùng nét “chứa”, nên người viết văn bản, báo cáo, mô tả sản phẩm hay dùng thay nhau. Bài này tách nghĩa từng chữ, chỉ cách dùng của mỗi từ, nói thêm cụm “bao gồm nhưng không giới hạn” trong hợp đồng, và đặt câu sai – câu đúng để bạn tự kiểm.

Nghĩa từng chữ: bao, hàm và gồm

Bao hàm là từ Hán Việt hai chữ. Bao gồm thường được giải là ghép giữa chữ bao và động từ gồm của tiếng Việt. Bảng dưới ghi theo cách giải phổ biến.

ChữChữ HánNghĩaGặp trong từ nào
bao包gói, bọc, chứabao bọc, bao quát, bao trùm
hàm含ngậm trong miệng, chứa ở bên tronghàm ý, hàm súc, hàm lượng, hàm chứa
gồm(động từ tiếng Việt)có cả, tập hợp lạigồm có, bao gồm

Chữ hàm (含) có hình ảnh rất rõ: ngậm trong miệng, tức là thứ ở bên trong, không lộ ra ngoài. Những từ cùng chữ đều giữ nét này: hàm ý là ý ngầm, hàm súc là ít lời mà chứa nhiều ý, hàm lượng là lượng chất có ở bên trong. Bao hàm vì vậy thiên về cái ẩn, cái bên trong.

Gồm là động từ quen trong tiếng Việt: “lớp gồm ba mươi học sinh”. Ghép với bao, bao gồm nhấn việc tập hợp các phần lại thành tổng thể. Nguồn gốc xa hơn của chữ gồm có những giả thuyết khác nhau mà bài này không đủ căn cứ để khẳng định; với người dùng, chỉ cần nhớ gồm là kể ra các phần.

Bao gồm: kể ra các thành phần

Bao gồm đứng trước một danh sách, hoặc trước một thành phần nằm trong tổng thể. Câu tự đặt: “Bộ hồ sơ dự tuyển bao gồm đơn đăng ký, bản sao học bạ và hai ảnh cỡ nhỏ.” Người đọc nhìn vào danh sách là biết phải chuẩn bị gì. Đây là nghĩa phổ biến nhất của bao gồm, gặp hằng ngày trong thông báo, hướng dẫn, mô tả sản phẩm.

Bao gồm cũng hay đi với “cả” để nhấn một thành phần dễ bị bỏ quên: “Giá phòng bao gồm cả bữa sáng.” Trong mô tả giá, cụm “đã bao gồm thuế” rất quen. Câu kiểu này giúp người mua biết phạm vi của con số họ phải trả.

Một câu hỏi hay gặp là sau bao gồm, danh sách có phải đầy đủ không. Trong lời nói thường, người đọc dễ hiểu danh sách sau bao gồm là đủ, hoặc ít nhất là các phần chính. Nếu bạn chỉ kể vài ví dụ, nên nói rõ bằng “như”, “chẳng hạn”, hoặc thêm “và các giấy tờ khác theo yêu cầu” để tránh người đọc nghĩ đã đủ.

Bao gồm khác gồm ở mức trang trọng: “lớp gồm ba mươi học sinh” tự nhiên trong văn nói, “lớp bao gồm ba mươi học sinh” trang trọng hơn, hợp văn bản. Cả hai đều đúng. Chỉ nên tránh chồng thành “bao gồm có” trong văn viết chuẩn, vì gồm đã chứa nghĩa có.

Bao hàm: chứa đựng ý nghĩa, tính chất bên trong

Bao hàm hợp với những thứ trừu tượng: ý nghĩa, tình cảm, tính chất, phạm vi khái niệm. Câu tự đặt: “Lời nhắc của cô giáo bao hàm cả sự tin tưởng vào học trò.” Sự tin tưởng không được nói ra, nhưng có ở bên trong lời nhắc. Đây là chỗ bao gồm không thay được, vì không có danh sách nào được kể ra.

Trong học thuật, bao hàm hay dùng khi một khái niệm rộng chứa khái niệm hẹp: “Khái niệm văn hoá bao hàm cả phong tục, ngôn ngữ, nghệ thuật và lối sống.” Câu này nhìn như liệt kê, nhưng ý chính là phạm vi của khái niệm, nên bao hàm hợp hơn. Trong những câu như vậy, dùng bao gồm cũng không sai, chỉ thiên về kể thành phần hơn là nói phạm vi.

Bao hàm cũng đi với một hệ quả ngầm: “Việc ký biên bản bao hàm sự đồng ý với nội dung đã ghi.” Người ký không cần nói ra lời đồng ý, nhưng hành động ký chứa sẵn nghĩa đó. Đây là cách dùng rất hữu ích khi viết phân tích, bình luận.

Gần nghĩa với bao hàm có hàm chứa và chứa đựng. Hàm chứa nhấn cái ẩn hơn nữa, hay đi với nguy cơ, mâu thuẫn: “Kế hoạch hàm chứa nhiều rủi ro.” Chứa đựng là cách nói phổ thông, dùng được cho cả vật chất lẫn trừu tượng.

Câu sai, câu đúng để tự kiểm

Các câu dưới đây tự đặt theo kiểu hay gặp trong thông báo, báo cáo và bài phân tích.

Câu dễ gặpVấn đềCách sửa
Hồ sơ bao hàm đơn xin việc và bản sao bằng cấp.đang kể thành phầnHồ sơ bao gồm đơn xin việc và bản sao bằng cấp.
Câu thơ bao gồm nhiều tầng nghĩa.tầng nghĩa là cái ẩn bên trongCâu thơ bao hàm nhiều tầng nghĩa.
Giá vé đã bao hàm phí gửi xe.đang nói phạm vi giá, dùng gồmGiá vé đã bao gồm phí gửi xe.
Gói dịch vụ bao gồm có ba buổi tư vấn.thừa “có”Gói dịch vụ bao gồm ba buổi tư vấn.
Sự im lặng của anh ấy bao gồm sự phản đối.ý ngầmSự im lặng của anh ấy hàm ý phản đối.

Câu cuối cho thấy đôi khi từ đúng nhất không phải bao hàm mà là hàm ý, gọn hơn và tự nhiên hơn. Khi nói một hành động, thái độ ngầm cho thấy điều gì, “hàm ý” hay “cho thấy” thường hợp hơn cả.

Câu thứ ba là lỗi ngược chiều: người viết muốn tỏ ra trang trọng nên dùng bao hàm cho cả chuyện giá cả. Với tiền, phí, vật dụng cụ thể, luôn dùng bao gồm.

Cụm “bao gồm nhưng không giới hạn” trong hợp đồng

Vì sao có cụm này. Như đã nói, danh sách sau bao gồm dễ bị hiểu là đầy đủ. Trong hợp đồng, điều đó có thể gây tranh cãi khi phát sinh một trường hợp không có trong danh sách. Người soạn thêm “nhưng không giới hạn ở” để nói rõ danh sách chỉ là ví dụ, phạm vi thật rộng hơn.

Nghe như dịch, nhưng có lý do. Cụm này gần với cách viết trong hợp đồng tiếng Anh, nên nghe hơi gượng trong văn tiếng Việt. Dù vậy nó đã được dùng rộng trong giấy tờ thương mại. Nếu muốn tự nhiên hơn, có thể viết “gồm các khoản sau và các khoản khác có tính chất tương tự”.

Không dùng bao hàm thay vào. “Bao hàm nhưng không giới hạn” là cách viết lẫn, vì bao hàm không đi với danh sách. Giữ đúng cụm quen hoặc viết lại theo cách rõ hơn.

Hệ quả pháp lý cần tra riêng. Cách diễn giải một danh sách trong hợp đồng phụ thuộc toàn bộ điều khoản, ý chí các bên và quy định hiện hành. Bài này chỉ giải nghĩa từ ngữ; nếu đang đàm phán hay tranh chấp, bạn nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Các từ chữ bao khác hay bị kéo vào

Ngoài bao gồm và bao hàm, tiếng Việt còn nhiều từ mở đầu bằng chữ bao, mỗi từ một nét riêng. Người viết hay dùng lẫn khi muốn câu nghe trang trọng. Danh sách dưới giúp bạn phân vai.

  • Bao quát: nắm hoặc nhìn được toàn bộ. “Bản báo cáo bao quát được các mặt hoạt động chính.” Nhấn tầm nhìn tổng thể, không nhấn thành phần.
  • Bao trùm: phủ khắp, lan rộng. “Không khí yên lặng bao trùm căn phòng.” Hay dùng cho không khí, cảm xúc, bóng tối.
  • Bao bọc: che chở, bọc kín bên ngoài. “Cha mẹ bao bọc con quá kỹ.” Có cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng.
  • Bao biện: nghĩa từ điển là ôm làm cả phần việc lẽ ra của người khác (biện là lo liệu); ngày nay nhiều người dùng với nghĩa viện lý do để che lỗi. Nghĩa sau rất phổ biến nhưng chưa được mọi người viết chấp nhận, nên trong văn bản trang trọng bạn nên cân nhắc. Từ này không thuộc nhóm “chứa đựng”.
  • Bao hàm, hàm chứa, chứa đựng: nhóm từ nói cái ở bên trong, như đã phân tích.

Có một kiểu lỗi ít người để ý: dùng bao quát thay bao gồm khi liệt kê. “Chương trình bao quát ba môn: toán, văn, tiếng Anh” nghe như chương trình chỉ nhìn lướt qua ba môn. Muốn kể thành phần, giữ bao gồm; muốn nói chương trình không bỏ sót mặt nào, mới dùng bao quát.

Thử với một đoạn mô tả sản phẩm tự đặt: “Bộ quà tặng bao hàm một hộp trà, hai chiếc cốc sứ và một tấm thiệp. Thiết kế bao gồm thông điệp tri ân.” Hai từ đặt ngược chỗ. Bản sửa: “Bộ quà tặng bao gồm một hộp trà, hai chiếc cốc sứ và một tấm thiệp. Cách thiết kế hàm ý lời tri ân.” Câu đầu kể thành phần, câu sau nói ý ngầm, mỗi câu một từ đúng việc.

Cách nhớ và rà nhanh khi viết

Ba bước dưới đây giúp bạn chọn đúng giữa bao gồm và bao hàm mà không cần tra lại.

  1. Nhìn phía sau từ cần điền: là danh sách thứ đếm được, nhìn thấy được thì dùng bao gồm.
  2. Nếu phía sau là ý nghĩa, tình cảm, tính chất, nguy cơ, phạm vi khái niệm thì dùng bao hàm, hoặc hàm ý, hàm chứa cho tự nhiên hơn.
  3. Với văn bản có danh sách mà bạn không muốn bị hiểu là đầy đủ, thêm “như”, “chẳng hạn” hoặc câu mở như “và các khoản tương tự”.

Câu nhớ gọn: gồm là gom lại kể ra, hàm là ngậm ở bên trong. Hình ảnh chữ hàm là “ngậm” giúp bạn nhớ cái bên trong, không lộ ra.

Nếu vẫn phân vân, thử thay bằng “gồm có”: câu vẫn ổn thì dùng bao gồm. Thử thay bằng “chứa đựng bên trong”: câu ổn thì dùng bao hàm.

Câu hỏi thường gặp

Bao hàm và bao quát khác nhau thế nào?

Bao quát là nhìn hoặc nắm được toàn bộ, tổng thể: tầm nhìn bao quát, bao quát công việc. Bao hàm là chứa đựng bên trong. Một bài viết bao quát là bài nói được hết các mặt chính; một câu bao hàm nhiều ý là câu có nhiều ý ngầm. Hai từ không thay nhau được.

Có thể viết “bao gồm:” rồi xuống dòng liệt kê không?

Được, đây là cách trình bày quen trong thông báo và hướng dẫn. Sau dấu hai chấm, mỗi thành phần một dòng giúp người đọc dễ kiểm. Nếu danh sách không đầy đủ, hãy thêm một dòng cuối như “các giấy tờ khác theo yêu cầu cụ thể” để tránh hiểu lầm.

Hàm ý và bao hàm có dùng thay nhau được không?

Đôi khi được. “Câu nói hàm ý phê bình” và “câu nói bao hàm ý phê bình” đều hiểu được, nhưng hàm ý gọn hơn và tự nhiên hơn. Bao hàm hợp hơn khi nói phạm vi, như khái niệm rộng chứa khái niệm hẹp, hoặc khi cái được chứa là nhiều thứ.

Trong toán học, bao hàm có nghĩa riêng không?

Trong một số tài liệu toán và logic, bao hàm được dùng để nói quan hệ chứa giữa các tập hợp hoặc quan hệ suy ra giữa các mệnh đề. Cách gọi cụ thể khác nhau tuỳ sách giáo khoa và người dịch. Khi học, bạn nên theo thuật ngữ trong giáo trình mình đang dùng.

“Đã bao gồm VAT” hay “đã gồm VAT”, viết sao cho chuẩn?

Cả hai đều đúng và rõ nghĩa. “Đã bao gồm” trang trọng hơn, hợp với bảng giá, hoá đơn, hợp đồng. “Đã gồm” gọn, hợp với nhãn giá nhỏ hay tin nhắn. Điều quan trọng là ghi rõ con số đó đã gồm những khoản nào, tránh để khách phải hỏi lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138