SoDung.comSở Dụng
Từ dùng sai trong kinh doanh

Thanh toán, quyết toán, thanh lý và tất toán: bốn từ dễ lẫn trong giấy tờ kinh doanh

Thanh toán là trả tiền, quyết toán là chốt sổ một kỳ hay một việc, thanh lý là kết thúc hợp đồng hoặc bán tài sản cũ, tất toán là đóng hẳn khoản. Nghĩa chữ và câu mẫu.

Accountant in a Hai Phong logistics office sorting stacks of blank papers into folders on a long desk, overhead view, afternoon window light, muted burgundy folders

Thanh toán là trả tiền cho một nghĩa vụ; quyết toán là tổng hợp, đối chiếu và chốt số liệu thu – chi của một kỳ hoặc một việc; thanh lý là kết thúc, giải quyết xong một hợp đồng, hoặc bán, huỷ tài sản không dùng nữa; tất toán là đóng hẳn một khoản như sổ tiết kiệm, khoản vay. Bốn từ này cùng xoay quanh tiền và sổ sách, nên hay bị dùng thay cho nhau.

Lẫn chúng trong lời nói hằng ngày ít khi gây hậu quả. Lẫn trong hợp đồng, biên bản hay email gửi đối tác thì có thể dẫn tới hiểu lầm về việc đã xong hay chưa, đã trả đủ hay chưa. Bài này tách nghĩa từng chữ Hán, đặt bốn từ vào một dòng thời gian của một hợp đồng, kèm câu sai – câu đúng tự soạn. Phần nào chạm tới hiệu lực pháp lý thì bài dừng ở mức giải nghĩa và chỉ hướng tra cứu.

Nghĩa từng chữ

Bốn từ có chung hai mảnh: chữ toán (算, tính toán, tính sổ) và chữ thanh (清, trong, sạch, làm cho rõ ràng). Nhìn vào chữ còn lại là thấy chỗ khác nhau.

TừChữ HánNghĩa từng chữNghĩa trong tiếng Việt
Thanh toán清算thanh: làm cho sạch, rõ; toán: tínhTrả tiền cho khoản nợ, hoá đơn, nghĩa vụ
Quyết toán決算quyết: định đoạt, chốt; toán: tínhChốt số liệu thu – chi cuối kỳ hoặc khi xong một việc
Thanh lý清理thanh: làm cho sạch; lý: sắp xếp, xử lýKết thúc hợp đồng; bán, huỷ tài sản không còn dùng
Tất toán畢算 (đối chiếu tham khảo)tất: xong, hết; toán: tínhĐóng hẳn một khoản sau khi trả hoặc nhận đủ

Lưu ý về đối chiếu với tiếng Hán hiện đại: tổ hợp 清算 trong tiếng Hán ngày nay thường dùng cho việc tính sổ dứt điểm, như thanh lý tài sản khi doanh nghiệp giải thể hay bù trừ giữa các ngân hàng, trong khi tiếng Việt dùng "thanh toán" chủ yếu với nghĩa trả tiền. Đây là một trường hợp nghĩa trong tiếng Việt đã đi đường riêng; bạn đừng tra từ điển tiếng Hán rồi suy ngược nghĩa tiếng Việt. Với "tất toán", chữ Hán ghi trong bảng là cách đối chiếu theo âm và nghĩa, bài này chưa xác minh được trong từ điển gốc nên chỉ để tham khảo.

Đặt bốn từ lên dòng thời gian của một hợp đồng

Cách dễ hiểu nhất là theo dõi một hợp đồng từ lúc ký tới lúc khép lại. Ví dụ giả định: một công ty ở Huế thuê đơn vị thi công sửa văn phòng, giá trị tạm tính, trả làm ba đợt.

  • Thanh toán đợt 1, đợt 2: bên thuê trả tiền theo tiến độ đã thoả thuận. Mỗi lần trả là một lần thanh toán, kèm chứng từ.
  • Nghiệm thu: hai bên kiểm tra khối lượng, chất lượng việc đã làm. Đây là bước kỹ thuật, không phải bước tiền, nhưng là căn cứ cho bước sau.
  • Quyết toán: hai bên tổng hợp khối lượng thực tế, đơn giá, phát sinh, trừ đi số đã thanh toán, ra con số cuối cùng còn phải trả hoặc phải hoàn. Quyết toán trả lời câu hỏi "tổng cộng là bao nhiêu".
  • Thanh toán phần còn lại: bên thuê trả nốt theo số quyết toán (sau khi trừ khoản giữ lại bảo hành nếu có thoả thuận).
  • Thanh lý hợp đồng: hai bên xác nhận đã thực hiện xong nghĩa vụ, ghi nhận các khoản còn treo nếu có, và chấm dứt hợp đồng. Thanh lý trả lời câu hỏi "hai bên đã xong với nhau chưa".

Nhìn theo thứ tự này, bạn thấy quyết toán không phải là "trả tiền lần cuối", và thanh lý không phải là "quyết toán". Có hợp đồng nhỏ gộp quyết toán và thanh lý vào cùng một biên bản; có hợp đồng lớn tách thành hai văn bản. Pháp luật có bắt buộc lập biên bản thanh lý hay không tuỳ từng loại hợp đồng và thoả thuận; khi việc có giá trị lớn, bạn tra văn bản hiện hành và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Hai nghĩa của "thanh lý" và chỗ hay hiểu lầm

Thanh lý có hai nghĩa thông dụng, và câu dễ mơ hồ khi người viết không nói rõ đối tượng. Nghĩa thứ nhất là thanh lý hợp đồng: chấm dứt hợp đồng sau khi đã giải quyết xong quyền và nghĩa vụ, hoặc giải quyết hậu quả khi hợp đồng dừng giữa chừng. Nghĩa thứ hai là thanh lý tài sản, thanh lý hàng: đem bán, cho, huỷ những thứ không còn dùng hoặc không còn bán được theo giá cũ. "Hàng thanh lý" trên các bảng rao bán là nghĩa thứ hai.

Hiểu lầm hay gặp là coi "đã thanh lý hợp đồng" đồng nghĩa với "đã trả đủ tiền". Một biên bản thanh lý có thể ghi rõ một bên còn nợ một khoản và cam kết trả trong thời hạn nào đó. Ngược lại, đã trả đủ tiền chưa chắc hợp đồng đã được thanh lý, ví dụ khi nghĩa vụ bảo hành vẫn còn chạy. Người viết nên dùng câu cụ thể thay vì chỉ một chữ "thanh lý".

Ngoài ra còn nghĩa thứ ba trong pháp luật doanh nghiệp: thanh lý tài sản khi giải thể, phá sản. Nghĩa này có quy trình riêng do luật quy định; bài này không đi vào. Trong các bản dịch, "thanh lý" theo nghĩa này thường tương ứng với liquidation, còn thanh lý hợp đồng thường được diễn đạt bằng các từ như termination hay contract closure, tuỳ văn cảnh.

Câu sai – câu đúng tự đặt

Dùng quyết toán thay cho thanh toán. Câu sai (ví dụ giả định): "Khách đã quyết toán hoá đơn tiền điện tháng trước." Khách chỉ trả tiền, không chốt sổ một kỳ. Câu đúng: "Khách đã thanh toán hoá đơn tiền điện tháng trước."

Dùng thanh toán thay cho quyết toán. Câu chưa đúng: "Cuối năm phòng kế toán thanh toán thuế thu nhập cá nhân cho nhân viên." Việc cuối năm là tổng hợp số thu nhập, số đã khấu trừ để chốt số phải nộp thêm hay được hoàn; đó là quyết toán thuế. Câu sửa: "Cuối năm phòng kế toán làm quyết toán thuế thu nhập cá nhân cho nhân viên."

Gọi tất toán sổ tiết kiệm là thanh lý. Câu chưa chuẩn: "Chị thanh lý sổ tiết kiệm trước hạn." Với sổ tiết kiệm, khoản vay, người ta dùng tất toán: "Chị tất toán sổ tiết kiệm trước hạn." Thanh lý nghe như đem sổ đi bán.

Thanh lý hợp đồng lao động. Câu thường gặp: "Công ty thanh lý hợp đồng lao động với anh A." Đây là cách nói phổ biến trong đời sống, nhưng văn bản pháp luật lao động dùng các khái niệm như chấm dứt hợp đồng lao động. Trong giấy tờ chính thức, bạn nên dùng thuật ngữ của luật hiện hành và tra cứu trước khi ban hành.

Thanh toán tạm ứng và quyết toán tạm ứng. Nhân viên nhận tạm ứng đi công tác, về nộp chứng từ để đối chiếu và trả lại phần thừa hoặc nhận thêm phần thiếu: việc đối chiếu đó là quyết toán tạm ứng (nhiều nơi gọi là hoàn ứng). Câu sửa gọn: "Anh B quyết toán tạm ứng chuyến công tác Lào Cai, nộp lại phần chi chưa hết."

Câu mẫu dùng trong email và biên bản

Phần lớn hiểu lầm giữa các bên không nằm trong hợp đồng mà trong email trao đổi hằng ngày. Dưới đây là các câu mẫu tự soạn, viết đúng từ và đủ thông tin để người nhận không phải hỏi lại. Bạn thay tên, số và ngày theo việc của mình.

  • "Công ty A đã thanh toán đợt 2 theo Điều 5 hợp đồng, số tiền theo đề nghị thanh toán ngày… Đề nghị quý công ty xác nhận đã nhận."
  • "Hai bên thống nhất lịch quyết toán: bên thi công gửi hồ sơ quyết toán trước ngày…, bên chủ nhà phản hồi trong mười ngày làm việc."
  • "Giá trị quyết toán là… Sau khi trừ các khoản đã thanh toán và khoản giữ lại bảo hành, số còn phải thanh toán là…"
  • "Hai bên xác nhận đã hoàn thành các nghĩa vụ theo hợp đồng, trừ nghĩa vụ bảo hành đến hết ngày…, và đồng ý thanh lý hợp đồng kể từ ngày ký biên bản này."
  • "Đề nghị ngân hàng cung cấp số tiền cần nộp để tất toán khoản vay vào ngày…, gồm gốc, lãi và phí trả nợ trước hạn nếu có."
  • "Phòng hành chính đề xuất thanh lý năm máy in hỏng không sửa được; danh sách và tình trạng kèm theo."

Điểm chung của các câu trên là mỗi câu chỉ dùng một trong bốn từ, và luôn kèm căn cứ (điều khoản, ngày, đề nghị) hoặc con số. Một chữ "thanh toán xong rồi" không kèm số tiền và căn cứ là nguồn cơn của khá nhiều cuộc đối chiếu kéo dài.

Tất toán và một vài từ cùng họ "toán"

Tất toán ít bị nhầm về nghĩa nhưng hay bị dùng sai đối tượng. Từ này hợp nhất với những khoản có số dư chạy theo thời gian: tất toán sổ tiết kiệm, tất toán khoản vay, tất toán tài khoản ký quỹ. Khi đã tất toán, khoản đó đóng lại, số dư về không. Bạn ít khi nói "tất toán hợp đồng thuê nhà", vì hợp đồng thuê là chuyện quyền và nghĩa vụ chứ không chỉ là một số dư; với hợp đồng, từ hợp hơn là thanh lý hoặc chấm dứt.

Họ từ có chữ toán còn vài từ đáng nhớ trong kinh doanh. Dự toán là tính trước số tiền cần cho một việc. Hạch toán là ghi chép, phân loại nghiệp vụ vào sổ kế toán. Kết toán ít gặp hơn, có nơi dùng với nghĩa khoá sổ, tính kết quả cuối kỳ. Đặt chúng lên một chuỗi: dự toán (trước khi làm), hạch toán (trong khi làm), quyết toán (khi xong một kỳ hoặc một việc).

Một mẹo nhớ ngắn: thanh toán là đưa tiền, quyết toán là chốt số, thanh lý là khép việc, tất toán là đóng sổ. Bốn động tác này có thể xảy ra trong cùng một tuần với cùng một hợp đồng, nhưng mỗi động tác có giấy tờ riêng và người chịu trách nhiệm riêng.

Câu hỏi thường gặp

Biên bản quyết toán và biên bản thanh lý có gộp làm một được không?

Với nhiều hợp đồng nhỏ, hai bên gộp nội dung quyết toán và thanh lý vào một biên bản: chốt giá trị cuối cùng, xác nhận số đã trả, số còn lại và chấm dứt hợp đồng. Với hợp đồng lớn hoặc có quy định riêng, nên tách. Cách làm cụ thể cần tra văn bản hiện hành và thoả thuận trong hợp đồng.

Thanh toán và chi trả khác nhau thế nào?

Hai từ gần nghĩa. Thanh toán nhấn vào việc trả để hoàn thành một nghĩa vụ đã xác định như hoá đơn, hợp đồng. Chi trả rộng hơn, hay dùng cho các khoản như chi trả lương, chi trả bảo hiểm, chi trả trợ cấp. Trong hợp đồng thương mại, thanh toán là từ quen dùng hơn.

Quyết toán thuế và khai thuế khác nhau ra sao?

Khai thuế là báo số thuế theo từng kỳ tháng hoặc quý. Quyết toán thuế là tổng hợp cả năm để chốt số thuế phải nộp cuối cùng, so với số đã tạm nộp hoặc đã khấu trừ, từ đó nộp thêm hoặc đề nghị hoàn. Thời hạn và đối tượng cụ thể bạn tra văn bản thuế hiện hành.

Hàng thanh lý có phải là hàng lỗi không?

Không nhất thiết. Hàng thanh lý là hàng người bán muốn bán nhanh, có thể vì tồn lâu, hết mùa, đổi mẫu, đóng cửa hàng, hoặc có lỗi nhỏ. Từ thanh lý chỉ nói về việc xử lý hàng, không nói chất lượng. Người mua nên hỏi rõ lý do và điều kiện đổi trả.

Tất toán khoản vay trước hạn có phải là thanh lý hợp đồng vay không?

Tất toán là trả hết nợ gốc, lãi và các khoản phí liên quan để đóng khoản vay. Sau khi tất toán, hợp đồng vay về cơ bản đã hoàn thành nghĩa vụ trả nợ, nhưng các thủ tục như giải chấp tài sản bảo đảm vẫn có thể cần làm riêng. Bạn nên hỏi ngân hàng danh sách giấy tờ cụ thể.

Thanh lý tài sản cố định khác nhượng bán thế nào?

Trong kế toán doanh nghiệp, thanh lý thường chỉ việc loại bỏ tài sản hỏng, lạc hậu, không còn dùng được; nhượng bán là bán tài sản vẫn còn dùng được cho bên khác. Trong lời nói hằng ngày, hai việc hay được gọi chung là thanh lý. Cách ghi sổ cụ thể bạn hỏi người làm kế toán.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138