SoDung.comSở Dụng
Từ dùng sai trong kinh doanh

Kinh phí, chi phí hay phí tổn: tiền được cấp, tiền bỏ ra và mọi khoản tốn kém

Kinh phí là khoản tiền được dành, được cấp cho một việc; chi phí là số tiền phải bỏ ra để làm hay có một thứ; phí tổn là mọi khoản tốn kém. Nghĩa chữ, câu sai – câu đúng.

Event organizer and assistant counting folding chairs and boxes in an empty community hall in Thanh Hoa before a conference, viewed from a balcony, soft morning light

Kinh phí là khoản tiền được dành ra hoặc được cấp cho một tổ chức, một hoạt động, một chương trình; chi phí là số tiền phải bỏ ra để làm một việc hoặc có được một thứ; phí tổn là tổng những gì phải tốn kém, thường mang sắc thái đời thường và có khi gồm cả công sức. Kinh phí nhìn từ phía nguồn tiền, chi phí nhìn từ phía tiền đi ra.

Vì vậy nói "kinh phí tổ chức hội nghị được lấy từ quỹ đào tạo" là tự nhiên, còn "kinh phí sản xuất một chiếc bánh mì là bao nhiêu" thì lệch, nên nói chi phí. Bài này tách nghĩa từng chữ Hán, đặt ba từ cạnh nhau, đưa câu sai – câu đúng tự soạn, phân biệt thêm phí với lệ phí và kết thúc bằng một câu hỏi duy nhất để chọn từ.

Nghĩa từng chữ

Ba từ chung chữ phí (費): tiêu tốn, tiền phải bỏ ra, như trong học phí, lãng phí, tốn phí. Chữ đi kèm làm nên khác biệt.

TừChữ đi kèmNghĩa chữ đi kèmHọ từ của chữ đi kèm
Kinh phí (經費)經 (kinh)sợi dọc trên khung cửi; mở rộng thành đường lối, điều thường, trông coi sắp đặtkinh doanh, kinh tế, kinh nghiệm
Chi phí (支費)支 (chi)nhánh, tách ra; chi ra, trả rachi tiêu, chi trả, thu chi, chi nhánh
Phí tổn (費損)損 (tổn)hao, mất, làm hạitổn thất, tổn hại, hao tổn

Chi phí là hình ảnh "tiền chi ra", phí tổn là "tốn kém và hao mất". Với kinh phí, chữ kinh có nhiều nghĩa và bài này chưa chắc nghĩa nào là nghĩa gốc trong từ ghép; cách hiểu phổ biến là khoản phí dành cho việc vận hành, theo một kế hoạch, một lệ thường. Bạn chỉ cần nhớ cách dùng: kinh phí là tiền đã được dành sẵn cho việc gì đó.

Trong tiếng Hán hiện đại, tổ hợp 經費 cũng mang nghĩa khoản tiền dành cho hoạt động của một tổ chức, một dự án, khá gần với tiếng Việt. Đây là một trong những trường hợp hai ngôn ngữ còn giữ nghĩa tương đối giống nhau.

Kinh phí: tiền được dành sẵn cho một việc

Kinh phí trả lời câu hỏi "có bao nhiêu tiền cho việc này, lấy từ đâu". Nó gắn với một chủ thể có ngân sách hoặc có nguồn tài trợ: cơ quan, trường học, hội đoàn, dự án, đề tài nghiên cứu, ban tổ chức sự kiện. Các cụm quen thuộc: kinh phí hoạt động, kinh phí đề tài, kinh phí tổ chức, dự toán kinh phí, cấp kinh phí, thiếu kinh phí, huy động kinh phí.

Trong doanh nghiệp, kinh phí ít xuất hiện trong sổ sách kế toán hơn chi phí, nhưng vẫn gặp ở những khoản được trích riêng cho một mục đích: kinh phí đào tạo của phòng nhân sự, kinh phí cho chương trình thiện nguyện, kinh phí công đoàn (khoản doanh nghiệp đóng theo quy định, tỷ lệ cụ thể bạn tra văn bản hiện hành). Điểm chung là có một quỹ hay một khoản được dành ra trước, rồi chi dần.

Ví dụ giả định: một công ty ở Bắc Ninh duyệt kinh phí cho chuyến tham quan nhà máy đối tác của mười nhân viên. Khoản được duyệt là kinh phí; còn tiền xe, tiền khách sạn, tiền ăn thực tế bỏ ra là các khoản chi phí của chuyến đi. Cuối chuyến, người phụ trách so chi phí thực tế với kinh phí được duyệt để quyết toán.

Chi phí và phí tổn: tiền đi ra và mọi thứ phải tốn

Chi phí trả lời câu hỏi "phải bỏ ra bao nhiêu". Đây là từ chính của kế toán và quản trị: chi phí sản xuất, chi phí bán hàng, chi phí quản lý, chi phí cố định, chi phí biến đổi, giá thành là tổng chi phí cho một đơn vị sản phẩm. Chi phí không cần một "nguồn" được cấp trước; một hộ gia đình cũng có chi phí sinh hoạt.

Kinh tế học còn dùng chi phí cơ hội: giá trị của lựa chọn tốt nhất bị bỏ qua khi bạn chọn một phương án. Đây là chi phí không nhất thiết có tiền đi ra khỏi túi, và cũng là chỗ cho thấy chi phí có nghĩa rộng hơn "khoản tiền đã chi". Bạn không thể thay bằng "kinh phí cơ hội" hay "phí tổn cơ hội".

Phí tổn mang sắc thái đời thường và hơi cũ: "chịu mọi phí tổn", "phí tổn đi lại do bên mời chi trả". Từ này hay chỉ tổng thể những gì phải tốn, có khi bao gồm cả công sức, thời gian. Trong hợp đồng hiện đại, người ta ưu tiên chi phí vì rõ ràng hơn, nhưng "phí tổn" vẫn thỉnh thoảng gặp, nhất là trong cụm "chịu phí tổn". Khi cần chính xác, liệt kê cụ thể các khoản thay vì viết chung chung.

Câu sai – câu đúng tự đặt

Dùng kinh phí cho giá thành một sản phẩm. Câu lệch (ví dụ giả định): "Kinh phí làm ra một hộp bánh khoảng bao nhiêu?" Không có ai cấp tiền riêng cho từng hộp bánh. Câu đúng: "Chi phí làm ra một hộp bánh khoảng bao nhiêu?"

Dùng chi phí khi muốn nói nguồn tiền được cấp. Câu chưa sát: "Đề tài được trường cấp chi phí trong hai năm." Tiền được cấp cho đề tài là kinh phí. Câu đúng: "Đề tài được trường cấp kinh phí trong hai năm."

"Kinh phí" và "chi phí" trong cùng một câu, đảo vai. Câu rối: "Chi phí được duyệt là năm mươi triệu, nhưng kinh phí thực tế lên tới sáu mươi triệu." Câu sửa: "Kinh phí được duyệt là năm mươi triệu, nhưng chi phí thực tế lên tới sáu mươi triệu." Khoản duyệt trước là kinh phí, khoản bỏ ra thật là chi phí.

"Phí tổn" trong báo cáo tài chính. Câu không hợp văn phong: "Phí tổn quản lý doanh nghiệp quý ba tăng." Trong báo cáo, thuật ngữ quen dùng là chi phí quản lý doanh nghiệp. Phí tổn hợp hơn với văn nói hoặc điều khoản chung về việc ai chịu tốn kém.

Thừa chữ "chi" trong "chi phí chi ra". Câu thừa: "Tổng chi phí chi ra cho dự án là…" Chữ chi đã có trong chi phí. Câu gọn: "Tổng chi phí cho dự án là…" hoặc "Tổng số tiền đã chi cho dự án là…"

Phí, lệ phí, phụ phí, cước phí: họ từ của chữ phí

Ngoài ba từ chính, chữ phí còn đứng trong nhiều từ chỉ các khoản phải trả. Mỗi từ có phạm vi riêng, và một số từ có nghĩa xác định trong pháp luật.

TừNghĩa phổ thôngGhi chú
PhíKhoản tiền trả cho một dịch vụ, một việc được phục vụTrong pháp luật về phí và lệ phí, phí có nghĩa riêng; tra văn bản hiện hành
Lệ phíKhoản nộp khi cơ quan nhà nước làm một việc quản lý cho mình, như cấp giấy tờChữ lệ là lệ thường, quy định sẵn; khác phí ở bản chất
Phụ phíKhoản thu thêm ngoài giá chínhHay gặp ở vận tải, khách sạn; nên ghi rõ trong báo giá
Cước phíTiền trả cho vận chuyển, bưu chính, viễn thôngThường nói tắt là cước
Học phíTiền đóng cho việc họcCó trong mọi cấp học
Lãng phíTiêu tốn vô íchChữ lãng là sóng, tràn; "tiêu phí" cũng gần nghĩa

Luật Phí và lệ phí phân biệt hai khái niệm này theo bản chất dịch vụ và cơ quan thu; khi soạn văn bản có thu tiền, bạn tra định nghĩa trong văn bản hiện hành để gọi đúng tên khoản thu, tránh ghi "lệ phí" cho một khoản dịch vụ do doanh nghiệp thu.

Khi dịch sang tiếng Anh và dịch ngược lại

Kinh phí thường ứng với budget, funding hoặc funds. Budget nhấn vào khoản đã lên kế hoạch, funding nhấn vào việc được cấp, được tài trợ. "Đề tài được cấp kinh phí" dịch tự nhiên là the project received funding; "kinh phí được duyệt" là the approved budget. Dịch kinh phí thành cost là sai hướng, vì cost là tiền đi ra chứ không phải tiền được dành.

Chi phí ứng với cost hoặc expense. Trong kế toán, hai từ tiếng Anh này có phân biệt kỹ thuật riêng, còn tiếng Việt thường gộp chung là chi phí. Khi dịch báo cáo tài chính, bạn nên theo thuật ngữ trong chuẩn mực kế toán và hệ thống tài khoản đang áp dụng thay vì tự chọn theo cảm giác.

Phí tổn hay ứng với expenses ở dạng số nhiều. Câu "all expenses shall be borne by…" trong hợp đồng tiếng Anh thường được dịch là "mọi chi phí do… chịu"; dịch thành "mọi phí tổn" cũng được, nhưng nghe cũ hơn. Chọn một cách và giữ nhất quán trong cả văn bản.

Dịch ngược cần nhìn vai của khoản tiền. Gặp budget trong văn bản tiếng Anh, đừng mặc định dịch là ngân sách. Với một dự án nhỏ, một sự kiện, "kinh phí" thường tự nhiên hơn; ngân sách hợp với kế hoạch thu chi của cả tổ chức trong một kỳ. Câu "the event budget is limited" dịch thành "kinh phí cho sự kiện có hạn" nghe thuận hơn "ngân sách sự kiện có hạn".

Một câu hỏi để chọn từ

Cả ba từ có thể được chọn bằng một câu hỏi, chia làm ba nhánh.

  1. Hỏi: câu đang nói về nguồn tiền được dành sẵn cho một việc (được duyệt, được cấp, được trích)? Nếu có, dùng kinh phí.
  2. Nếu không, câu đang nói về số tiền phải bỏ ra để làm, để có một thứ? Dùng chi phí; đây là lựa chọn an toàn nhất trong văn bản kinh doanh.
  3. Nếu câu mang giọng đời thường, nói chung về chuyện tốn kém, có khi cả công sức, như "ai chịu phí tổn", có thể dùng phí tổn; trong văn bản chính thức, đổi sang chi phí và liệt kê cụ thể.
  4. Đọc lại câu, kiểm xem có hai từ cùng xuất hiện không; nếu có, chắc rằng kinh phí đứng ở vế "được duyệt", chi phí đứng ở vế "thực tế".

Mẹo nhớ ngắn: kinh phí là túi tiền, chi phí là tiền rời túi, phí tổn là cái giá phải trả.

Câu hỏi thường gặp

Kinh phí và ngân sách khác nhau thế nào?

Ngân sách là kế hoạch thu chi tổng thể của một tổ chức trong một kỳ, hoặc toàn bộ quỹ tiền tệ của nhà nước. Kinh phí là phần tiền dành cho một hoạt động, một đơn vị cụ thể, thường được cấp từ một ngân sách hay một quỹ. Ví dụ: kinh phí của dự án được trích từ ngân sách năm của công ty.

Nói "chi phí kinh phí" có đúng không?

Cụm này lặp và gây rối, vì hai từ nhìn cùng một khoản tiền từ hai phía. Bạn nên chọn một: kinh phí khi nói khoản được duyệt, chi phí khi nói khoản đã hoặc sẽ bỏ ra. Nếu muốn nói cả hai, tách thành hai vế rõ ràng.

Chi phí và phí khác nhau thế nào?

Chi phí là số tiền một bên bỏ ra để làm hoặc có một thứ, nhìn từ người chi. Phí là khoản tiền phải trả cho một dịch vụ, thường nhìn từ phía bên thu và có mức định sẵn, như phí giao hàng, phí dịch vụ. Phí bạn trả cho người khác là một phần chi phí của bạn.

Kinh phí có dùng cho cá nhân được không?

Ít gặp. Kinh phí thường gắn với tổ chức, dự án, chương trình. Với cá nhân, nói chi phí, tiền hoặc khoản dành dụm thì tự nhiên hơn, ví dụ chi phí đi học, tiền dành cho chuyến du lịch. Nói kinh phí cho đám cưới của gia đình vẫn gặp, mang sắc thái nửa đùa.

Phí tổn có phải là từ cũ không?

Phí tổn vẫn được dùng nhưng sắc thái hơi cũ và thiên về văn nói, văn kể. Trong văn bản hiện đại, chi phí rõ hơn. Cụm chịu mọi phí tổn vẫn gặp trong thư từ, thông báo, mang ý ai chịu toàn bộ tốn kém phát sinh.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138