SoDung.comSở Dụng
Từ dùng sai trong văn bản hành chính

Thông báo hay thông cáo: khác nhau ở người nhận, phạm vi và giọng văn

Thông báo là báo cho đối tượng liên quan biết một việc để thực hiện; thông cáo là công bố rộng rãi tới công chúng một sự kiện, quyết định. Nghĩa chữ, cách dùng, câu sửa.

Wide shot of a quiet hallway in a Da Nang company office, a staff member pinning a blank sheet onto a cork board, back to the camera, late afternoon light through blinds

Thông báo là văn bản (hoặc hành động) báo cho những người, đơn vị có liên quan biết một việc để họ nắm và thực hiện; thông cáo là văn bản công bố rộng rãi cho công chúng một sự kiện, một quyết định hay quan điểm chính thức của cơ quan, tổ chức. Hai từ chỉ khác nhau một chữ, cùng có nghĩa “báo cho biết”, nên người viết dễ dùng thông cáo cho việc nhỏ nội bộ, hoặc dùng thông báo cho bản tin gửi báo chí.

Bài dưới tách chữ Hán, chỉ ra hai trục giúp phân biệt (ai nhận, phạm vi đến đâu), kèm câu tự đặt và mẹo soát khi đặt tên văn bản. Cả thông báo và thông cáo đều có mặt trong danh mục tên loại văn bản hành chính theo quy định về công tác văn thư; khi soạn văn bản của cơ quan nhà nước, bạn nên đối chiếu thể thức với quy định hiện hành.

Chữ thông, chữ báo, chữ cáo

Cả hai từ chung chữ thông 通 (suốt, truyền đi khắp). Khác biệt nằm ở chữ thứ hai.

ChữChữ HánNghĩaGặp lại trong
thông通suốt, truyền qua, khắpthông tin, thông suốt, giao thông
báo報báo cho biết, đáp lạibáo cáo, báo tin, hồi báo
cáo告nói cho biết, bày tỏ công khaiquảng cáo, cáo phó, cáo bạch

Chữ báo 報 có nghĩa gốc là đáp lại, báo lại (báo đáp, báo ơn), nên thông báo mang sắc thái truyền đạt một việc cụ thể tới đúng người cần biết. Chữ cáo 告 thiên về nói ra công khai, tuyên bố với mọi người: quảng cáo là nói rộng ra, cáo phó là báo tin buồn cho mọi người, bản cáo bạch là tài liệu công bố thông tin cho nhà đầu tư.

Vì vậy thông cáo vốn đã có nét “công khai, rộng rãi, chính thức”. Khi một công ty gửi bản tin về sản phẩm mới cho các toà soạn, đó là thông cáo báo chí, không gọi là thông báo báo chí. Còn khi phòng Hành chính báo lịch nghỉ lễ cho nhân viên, đó là thông báo, không cần tới thông cáo.

Thông báo: báo cho người liên quan để thực hiện

Thông báo là từ quen nhất trong văn bản thường ngày: thông báo lịch họp, thông báo tuyển dụng, thông báo kết quả, thông báo thay đổi địa chỉ. Đặc điểm là có đối tượng cụ thể (nhân viên, phụ huynh, cư dân, khách hàng) và thường kèm việc họ cần làm hoặc cần biết để làm: đến họp lúc nào, nộp hồ sơ ở đâu, từ ngày nào áp dụng.

Thông báo vừa là động từ vừa là danh từ, vừa là tên loại văn bản. “Nhà trường thông báo lịch thi” là động từ; “Thông báo số 12 về lịch thi” là tên văn bản. Vì linh hoạt, thông báo dùng được ở mọi cấp: từ cơ quan nhà nước, doanh nghiệp tới ban quản lý chung cư hay một lớp học.

Lỗi phổ biến không nằm ở chữ thông báo, mà ở phần đi kèm. Cụm “thông báo cho toàn thể mọi người được biết” gom ba yếu tố cùng ý (toàn thể, mọi người, được biết). Viết gọn: “thông báo đến toàn thể nhân viên” hoặc “thông báo để các hộ biết”. Một lỗi khác là thông báo không có việc cần làm: báo một quy định mới mà không nói áp dụng từ ngày nào, ai phụ trách giải đáp, thì người nhận đọc xong vẫn không biết làm gì.

Thông báo cũng khác báo cáo. Báo cáo đi lên: cấp dưới trình bày tình hình, kết quả cho cấp trên. Thông báo thường đi ra hoặc đi xuống: từ nơi có thông tin tới nơi cần biết. Viết “báo cáo cho toàn thể nhân viên lịch nghỉ Tết” là nhầm chiều.

Về cấu trúc, một thông báo đủ dùng thường trả lời bốn câu: việc gì, áp dụng cho ai, từ khi nào, hỏi ai khi chưa rõ. Câu tự đặt: “Từ ngày 1 tháng 12, nhân viên khối văn phòng chấm công bằng thẻ từ; thắc mắc liên hệ phòng Hành chính.” Một câu như vậy đã đủ bốn ý, không cần thêm lời dẫn dài dòng.

Thông cáo: công bố rộng rãi, chính thức

Người nhận là công chúng. Thông cáo hướng tới số đông không xác định: báo chí, người dân, nhà đầu tư, khách hàng nói chung. Nó thường được đăng tải, phát hành rộng, không gửi riêng tới từng người.

Nội dung là sự kiện hoặc quan điểm chính thức. Kết quả một hội nghị, một sự kiện quan trọng, phản hồi chính thức của doanh nghiệp về một sự cố, công bố hợp tác. Giọng văn khách quan, ngắn gọn, đủ thông tin để báo chí dẫn lại.

Thông cáo báo chí là cụm cố định. Bản tin doanh nghiệp, tổ chức gửi các cơ quan báo chí gọi là thông cáo báo chí. Đây là thể loại có cấu trúc riêng (tiêu đề, đoạn mở nêu tin chính, trích lời người đại diện, thông tin liên hệ), khác với thông báo nội bộ.

Không dùng cho việc nội bộ nhỏ. Câu tự đặt “Thông cáo: thang máy số 2 bảo trì từ 9 giờ đến 11 giờ” nghe nặng nề quá mức, như một tuyên bố. Ban quản lý chỉ cần “Thông báo” hoặc ghi chú ngắn.

Không lạm dụng để tăng trọng lượng. Có người chọn thông cáo vì nghe trang trọng hơn. Nhưng chọn sai loại khiến người nhận hiểu sai phạm vi: một thông cáo ngụ ý thông tin này đã công khai, có thể được báo chí dẫn lại. Với tin còn nội bộ, đó là rủi ro thật.

Hai trục phân biệt và câu sửa

Có thể tóm sự khác nhau bằng hai câu hỏi: người nhận là ai, và thông tin có được công bố công khai không. Bảng dưới đặt câu tự đặt vào hai trục đó.

Câu dễ gặpNgười nhận / phạm viSửa
Thông cáo về việc nộp quỹ lớp tháng 9.phụ huynh một lớp, nội bộThông báo về việc nộp quỹ lớp tháng 9.
Công ty gửi thông báo báo chí ra mắt sản phẩm.báo chí, công chúngCông ty gửi thông cáo báo chí ra mắt sản phẩm.
Phòng Nhân sự báo cáo lịch khám sức khoẻ cho nhân viên.nhân viên, đi xuốngPhòng Nhân sự thông báo lịch khám sức khoẻ cho nhân viên.
Thông báo cho toàn thể mọi người được biết.thừa từThông báo đến toàn thể cư dân.
Doanh nghiệp ra thông báo chính thức gửi công chúng về sự cố.công chúng, chính thứcDoanh nghiệp ra thông cáo về sự cố (hoặc giữ “thông báo” nếu gửi khách hàng cụ thể).

Dòng cuối cho thấy ranh giới không tuyệt đối. Một doanh nghiệp gửi email tới khách hàng của mình về sự cố thì “thông báo” là hợp lý, vì người nhận xác định. Khi đăng một tuyên bố cho báo chí và công chúng, “thông cáo” mới đúng tầm. Từ điển cũng giải hai từ gần nhau; điều bạn cần là chọn theo người nhận và phạm vi, không theo độ trang trọng muốn có.

Những chữ hàng xóm: thông tri, công bố, cáo thị

Thông tri 通知 là tên loại văn bản từng dùng trong hành chính trước đây để truyền đạt một nội dung tới cấp dưới. Hiện nay danh mục tên loại văn bản hành chính không còn thông tri; gặp từ này chủ yếu trong tài liệu cũ. Lưu ý trong tiếng Hán hiện đại, 通知 lại là từ thông dụng nhất cho “thông báo”, nên người dịch tiếng Trung dễ chuyển nhầm sang thông tri.

Công bố là động từ chỉ việc đưa ra công khai: công bố kết quả, công bố thông tin. Thông cáo là một phương tiện để công bố, còn thông báo cũng có thể dùng để công bố trong phạm vi hẹp. Viết “thông cáo công bố” không sai, nhưng nhiều khi “công bố” là đủ.

Cáo thị là từ cổ chỉ lời yết thị cho dân chúng biết, gần như không còn trong văn bản hiện nay; “bố cáo” cũng vậy, chủ yếu thấy trong văn học, sử liệu. Khi viết hiện đại, không cần dùng hai từ này để tạo không khí trang trọng; người đọc trẻ có thể không hiểu.

Ở chiều ngược lại, “báo tin”, “thông tin cho” là những cách nói trơn, thân thiện, hợp với tin nhắn, thư điện tử nội bộ. Không phải chỗ nào cũng cần tên loại văn bản; một dòng tin nhắn rõ ràng đôi khi hiệu quả hơn một thông báo đóng dấu.

Mẹo nhớ và cách soát nhanh

Câu nhớ ngắn: thông báo cho người cần biết, thông cáo cho mọi người biết. Khi rà văn bản, bạn có thể đối chiếu theo danh sách sau:

  • Văn bản gửi một nhóm xác định, có việc cần làm: thông báo.
  • Văn bản phát hành rộng, cho báo chí hoặc công chúng, nêu sự kiện hay quan điểm chính thức: thông cáo.
  • Văn bản đi từ cấp dưới lên trình bày tình hình: báo cáo, không phải thông báo.
  • Câu có “toàn thể”, “mọi người”, “được biết” đứng cùng nhau: giữ một, bỏ phần thừa.
  • Dịch từ tiếng Trung: 通知 thường dịch là thông báo, không phải thông tri; 通告 tuỳ ngữ cảnh có thể là thông báo công khai hoặc thông cáo.

Với văn bản của cơ quan nhà nước, tên loại văn bản và thể thức đã có quy định; người soạn không tự chọn theo cảm giác. Với doanh nghiệp và tổ chức xã hội, hai trục người nhận – phạm vi là đủ để chọn đúng gần như mọi trường hợp.

Một thói quen nhỏ đáng giữ: trước khi đặt tên văn bản, hãy hình dung nó bị chụp lại và chuyển tiếp ra ngoài. Nếu nội dung vẫn ổn khi người ngoài đọc, và bạn muốn họ đọc, đó có thể là thông cáo. Nếu nội dung chỉ có nghĩa với một nhóm người và có việc cụ thể cho họ làm, đó là thông báo. Phép thử này đơn giản nhưng giúp tránh cả lỗi dùng từ lẫn lỗi để lộ thông tin chưa đến lúc công bố.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp tư nhân có dùng tên “thông cáo” được không?

Được. Thông cáo báo chí là thể loại doanh nghiệp dùng thường xuyên để công bố sự kiện tới báo chí và công chúng. Điều cần lưu ý là chỉ dùng khi thông tin đã sẵn sàng công khai, vì người nhận có thể dẫn lại nguyên văn.

Viết “thông báo đến” hay “thông báo tới”?

Cả hai đều dùng được và phổ biến. “Thông báo đến toàn thể nhân viên” và “thông báo tới các hộ gia đình” đều rõ nghĩa. Có thể viết “thông báo cho” khi người nhận là một đối tượng cụ thể. Điều quan trọng là giữ thống nhất trong cùng văn bản.

Thông báo có cần đánh số, đóng dấu không?

Với văn bản của cơ quan, tổ chức theo quy định văn thư thì có số, ký hiệu, chữ ký và dấu theo thể thức. Với thông báo nội bộ đơn giản như dán ở bảng tin, nhiều nơi chỉ cần người ký và ngày. Cách làm cụ thể theo quy chế văn thư của từng nơi.

Thông cáo có phải là văn bản pháp lý bắt buộc thực hiện không?

Thường không. Thông cáo chủ yếu để công bố thông tin, không tự đặt ra nghĩa vụ cho người đọc. Nếu nội dung có quy định bắt buộc, nó phải nằm trong văn bản có hiệu lực tương ứng; thông cáo chỉ là cách đưa tin về văn bản đó.

“Thông báo khẩn” có phải là một loại văn bản riêng không?

Không. Thông báo vẫn là tên loại; chữ “khẩn” là mức độ khẩn được đánh dấu theo thể thức hoặc nhấn trong tiêu đề. Khi viết, nên kèm thời hạn cụ thể để người nhận biết việc gấp tới đâu, thay vì chỉ ghi chữ khẩn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138